ATEX-ventilatoren: de complete gids
In omgevingen waar brandbare gassen, dampen of stof in de lucht aanwezig kunnen zijn, is ventilatie niet zomaar een kwestie van luchtcirculatie. Een vonk op het verkeerde moment, van mechanisch contact tussen bewegende en stilstaande onderdelen, een oververhitte motor of een elektrostatische ontlading, kan een explosie veroorzaken. ATEX-ventilatoren zijn ontworpen om dat risico te elimineren.
In deze gids leggen we uit wat ATEX precies inhoudt, hoe het systeem van zones, categorieën en temperatuurklassen werkt, welke normen van toepassing zijn op ventilatoren en hoe je de juiste keuze maakt voor uw toepassing. Of je nu installateur, engineer, facility manager of inkoper bent: na het lezen van deze gids weet je wat je nodig hebt.
Wat is ATEX?
ATEX staat voor ATmosphères EXplosibles. Frans voor explosieve atmosferen. Het is een Europese richtlijn (2014/34/EU, ook bekend als ATEX 114) die eisen stelt aan apparatuur bestemd voor gebruik in omgevingen waar een explosieve atmosfeer kan ontstaan. Daarnaast bestaat ATEX 153 (richtlijn 1999/92/EG), gericht op de werkgever: die is verplicht de werkplek in zones in te delen en passende apparatuur te kiezen.
Elke elektrische of mechanische installatie in een ATEX-zone, dus ook ventilatoren, moet voldoen aan de eisen van de richtlijn. Een ventilator die daar niet voor gecertificeerd is, is in een explosiegevaarlijke omgeving wettelijk niet toegestaan én vormt een direct veiligheidsrisico.
Hoe werkt de ATEX-zonering?
De kans op een explosieve atmosfeer bepaalt in welke zone een locatie wordt ingedeeld. Voor gassen en dampen gelden zones 0, 1 en 2; voor brandbaar stof zones 20, 21 en 22. Hoe lager het getal, hoe vaker de explosieve atmosfeer aanwezig is en hoe zwaarder de eisen aan de apparatuur.
Zone 0: Continue aanwezigheid van explosieve gasatmosfeer (bijv. binnenkant opslagtank)
Zone 1: Explosieve gasatmosfeer treedt op tijdens normaal bedrijf
Zone 2: Explosieve gasatmosfeer alleen bij abnormale omstandigheden
Zone 20: Continue aanwezigheid van explosieve stofwolk
Zone 21: Stofwolk treedt periodiek op
Zone 22: Stofwolk alleen bij abnormale omstandigheden
ATEX-categorieën voor apparatuur
Op basis van de zone wordt bepaald welke categorie apparatuur vereist is. Categorie 1 biedt de hoogste bescherming en is vereist voor de zwaarste zones (0/20). Categorie 2 is bestemd voor zones 1/21, categorie 3 voor zones 2/22.
Temperatuurklassen (T-klassen)
Naast de zone en categorie speelt de T-klasse een cruciale rol. Deze klasse geeft aan wat de maximale oppervlaktetemperatuur van een apparaat mag zijn. Die temperatuur moet altijd lager zijn dan de zelfontbrandingstemperatuur van het aanwezige gas of stof. T1 staat toe tot 450°C, T6 maximaal 85°C. Hoe hoger het T-getal, hoe strenger.
De norm voor ATEX-ventilatoren: EN 14986
Ventilatoren zijn een bijzondere categorie met specifieke ontstekingsrisico’s: mechanische risico’s zoals wrijving en schuurcontact, elektrostatische lading van laklagen, én, bij axiale ventilatoren, waarbij de motor zich in de luchtstroom bevindt, ook elektrische vonkrisico’s in de luchtstroom zelf. De norm EN 14986 beschrijft specifiek de constructie-eisen voor ventilatoren in explosieve atmosferen: materiaalparingen van draaiende en stilstaande delen, spelingseisen, en toegestane coatings.
ATEX vs. IECEx: Europa versus wereldwijd
ATEX geldt in de EU. Buiten Europa, Australië, het Midden-Oosten, Azië, Zuid-Amerika, geldt het IECEx-systeem. Voor internationale projecten is het verstandig ventilatoren te kiezen die zowel ATEX als IECEx gecertificeerd zijn.
In welke sectoren zijn ATEX-ventilatoren verplicht?
ATEX-certificering is verplicht in alle omgevingen waar officieel explosiegevaarlijke zones zijn aangewezen. Dit speelt onder meer in:
- Chemische en petrochemische industrie
- Voedingsmiddelenindustrie (meel, suiker, graan — brandbaar stof)
- Tunnels, metro’s en bepaalde parkeergarages, maar alleen daar waar formeel een ATEX-zone is vastgesteld, wat in reguliere parkeergarages doorgaans niet het geval is
- Farmaceutische productie
- Offshore en mijnbouw
- Biogasinstallaties en waterbehandeling
Meer dan 80% van alle ATEX-zones wereldwijd valt in zone 2 of 22, de zones met het laagste risico. Dat betekent dat categorie 3-apparatuur in de meeste gevallen volstaat, en dat de selectie eenvoudiger is dan veel mensen denken.
Ventinet / Ventispecial: ATEX-ventilatoren van de fabrikant
Ventinet levert industriële ventilatoren voor nagenoeg iedere toepassing, inclusief een compleet assortiment ATEX-gecertificeerde ventilatoren onder de merken Ventinet en Ventispecial. Wij leveren aan installateurs en OEM-afnemers wereldwijd en denken graag mee over de juiste specificatie voor jouw project.
Bekijk hier ons aanbod ATEX ventilatoren. Of neem direct vrijblijvend contact met ons op.
Wil je direct weten welke ATEX-ventilator bij jouw situatie past? Gebruik ons stappenplan.
Ontvang je graag direct advies? Neem contact met ons op!
Wij zijn bereikbaar van maandag t/m vrijdag van 8:30 tot 17:00 uur
